NGHIÊN CỨU TẬP DỊ MÔN TÚC LUẬN

Theo nghiên cứu của các học giả Abhidharma hiện đại, đại biểu như Đại sư Ấn Thuận, sáu túc luận A-tì-đạt-ma lấy Phát trí luận làm bản luận[1]. Việc nhóm tập sáu túc luận thành một tổ hợp hay nhóm mục, sớm nhất phải kể đến luận Đại trí độ, trong đây khi Long Thọ đề cập đến “lục phần A-tì-đàm”[2], đồng thời nói đến “thân nghĩa tì-đàm”[3]. Thân: ở đây chỉ cho Phát trí luận[4], nghĩa này Đại Tì-bà-sa luận nói rằng, thời đại của ngài Long Thọ đã thường gọi Phát trí luận là thân, sáu túc luận kia là chi phần. Trong phần cuối căn kiền-độ của Bát-kiền-độ luận có phụ chú như sau: “Tám kiền-độ là thể vậy, biệt hữu có lục túc”[5]. Câu-xá luận ký của Phổ Quang nói: “Trước có lục túc, nghĩa môn hạn chế; một luận Phát trí, pháp môn rộng lớn”[6]. Nhưng xét kỹ mà nói việc gọi “thân” và “túc”, thực tế do luận sư Tì-bà-sa thuyết minh có ý thiên trọng Phát trí luận. Hệ thống A-tì-đạt-ma thuộc Thượng tọa bộ, như Xá-lợi-phất A-tì-đàm, phân làm bốn phần, mà kinh Tì-ni mẫu v.v… phân thành năm loại. Sáu luận được truyền thừa bởi hai truyền thống Bắc – Nam, đại thể lấy bốn phần hoặc năm loại, mà phân biệt thành một tổ chức độc lập, cho nên Long Thọ vẫn gọi là “lục phần”. Sáu phần là sáu bộ phận của A-tì-đạt-ma, vốn không phụ thuộc vào ý nghĩa của Phát trí luận. Tuy hệ thống tổ chức của Phát trí luận phát triển cao độ, nhưng sáu luận vẫn không mất đi sắc thái riêng biệt. Luận sư Tì-bà-sa đặc trọng Phát trí luận, lấy luận này thuyết minh chính yếu, giải thích hội thông sáu luận. Sáu phần vì vậy hình thành sự phụ thuộc vào Phát trí luận. Như vậy là khái lược vì sao gọi luận Phát trí là “thân”, sáu phần là “túc”.

A-TÌ-ĐẠT-MA TẬP DỊ MÔN TÚC LUẬN

TIỂU TẠNG A-TÌ-ĐẠT-MA BẮC TRUYỀN * ABHIDHARMA SANGĪTIPARYĀYA PĀDAŚĀSTRA 阿毘達磨集異門足論 *** ĀRYA ŚĀRIPUTRA (Thánh giả Xá-lợi-phất tạo) PHƯỚC NGUYÊN  Dịch và chú ________________________ PHẨM DUYÊN KHỞI[1] Một thời, Thế Tôn du hành ở Lực sĩ sinh xứ[2], rồi đi dần đến ấp Ba-bà[3], trụ tại rừng Chiết-lộ-ca[4]. Bấy giờ, trong ấp ấy, chúng lực sĩ ở tại … Đọc tiếp A-TÌ-ĐẠT-MA TẬP DỊ MÔN TÚC LUẬN